Landschappelijke betekenis van Zonnestraal

Leave a comment
College van Rijksadviseurs (CRa) / Projectleider / Publicatie / Werk
Landgoed Zonnestraal, luchtfoto kort na oplevering in 1931

Op een landgoed net buiten Hilversum is tussen 1927 en 1931 de Arbeids- en Nazorgkolonie Zonnestraal gebouwd om tuberculosepatiënten in een gezonde (buiten)omgeving te laten genezen, in de volksmond beter bekend als Sanatorium Zonnestraal. Het complex maakt binnenkort kans om door UNESCO tot Werelderfgoed te worden benoemd.

Werelderfgoedstatus

Zonnestraal neemt een prominente plek in het oeuvre van architect Johannes Duiker in, één van Nederlands bekendste architecten van de Moderne Beweging. Het gebouw is na een periode van teloorgang in de laatste decennia van de 20e eeuw gerenoveerd en herbestemd tot bedrijfsverzamelgebouw in de gezondheidssector. Om duurzaam gebruik van het complex te garanderen is echter een nieuwe impuls nodig. Onderdeel hiervan is de voorbereiding van een Managementplan dat de nominatie van de nazorgkolonie Zonnestraal als UNESCO Werelderfgoed moet ondersteunen. In dit lopende proces bleek onvoldoende houvast te zijn bij de vraag welke kenmerken van het omringende landschap als essentieel voor de nominatie moeten worden gekwalificeerd. Het College van Rijksadviseurs (CRa) gaf daarom MTD Landschapsarchitecten opdracht de historische, actuele en toekomstige waarden van het landschap rondom de gebouwen van de arbeids- en nazorgkolonie Zonnestraal te onderzoeken.

Landgoed Zonnestraal, huidige situatie (2016)

Landgoed Zonnestraal, huidige situatie (2016)

Landschappelijke essenties

In de verkenning wordt bevestigd dat een substantieel deel van de huidige landschappelijke structuur rondom Zonnestraal deel uitmaakt van de historische episode waarin de bouw, het gebruik en het beheer van de nazorgkolonie plaatsvond. Aan dat zorglandschap ging een lange ontginnings- en gebruiksgeschiedenis vooraf en is ook een latere geschiedenis toegevoegd. Uit de ontrafeling van de landschappelijke patronen door MTD valt af te leiden dat de vestiging van Zonnestraal mede werd ingegeven door de toenmalige kwaliteit van het terrein en dat de nieuwbouw zorgvuldig en slim is verankerd in dat unieke landschap. De verkenning maakt de essenties van de landschappelijke structuur expliciet en geeft ze een begrenzing. Dit inzicht heeft geleid tot een schetsontwerp voor de reconstructie van het landschap dat recht doet aan de Werelderfgoedstatus. De schets voor de reconstructie is compromisloos in die zin dat de toevoegingen en aanpassingen die na de ontmanteling van de nazorgkolonie zijn gedaan en die de essentiële structuur ondermijnen zijn bestempeld als te slopen c.q. ongedaan te maken.

Onafhankelijk advies

Teun begeleidde vanuit het CRa de studie van MTD die leidde tot een advies aan de gemeente Hilversum waarin zes suggesties worden gedaan voor de route naar een UNESCO-nominatie. Daaronder vallen maatregelen voor herinrichting van het terrein, planologische begrenzing van het historische ensemble, een restauratie- en beheerplan en een voorstel voor procesinrichting inclusief het installeren van een onafhankelijk kwaliteits- of experttteam. Met deze suggesties bekrachtigt het CRa het pleidooi om de landschappelijke setting en de essentiële componenten daarvan volwaardig mee te nemen in de verdere ontwikkeling van het nominatiedossier en de toekomst van Zonnestraal. Lees het CRa-advies en de studie van MTD.

Hoogtekaart Landgoed Zonnestraal en omgeving. Beeld: MTD Landschapsarchitecten in opdracht van CRa

Hoogtekaart Landgoed Zonnestraal en omgeving. Beeld: MTD Landschapsarchitecten in opdracht van CRa

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *