De Tuindorpparadox

Leave a comment
Lezing / Open Monumentendag / Werk
Tuindorp 't Lansink in Hengelo, Woolderbeekweg

Welke toekomst gaan tuindorpen in Nederlandse steden tegemoet? De kleine woningen uit de jaren ’10 en ’20 van de twintigste eeuw vormen voor veel woningcorporaties een complex vraagstuk: zijn ze een nieuwe investering waard?

Tuindorpen vormde een reactie op de geïndustrialiseerde steden van de 19e eeuw. Ze zijn als harmonisch geheel ontworpen met veel aandacht voor schone lucht, groen en de menselijke maat. De wijken kunnen op veel waardering van bewoners en kenners rekenen. De meest markante woningen in die wijken zijn inmiddels rijksmonument geworden. Maar tuindorpen zijn tegelijk ook gewone woonwijken met eenvoudige huisjes zoals er in de decennia ervoor én erna zoveel zijn gebouwd. Zijn we misschien een beetje te trots geworden op onze tuinstadjes?

Het Eindhovense Philipsdorp kreeg een stevige make-over tegen een behoorlijk hoge prijs. De 771 arbeiderswoningen kunnen echter wel weer decennia mee. In Nederlandse grootste tuindorp, het Rotterdamse Vreewijk, doet woningcorporatie Havensteder een poging tot cultuurhistorisch geënte renovatie van ruim 1300 woningen. Maar de prijs die daarvoor moet is moeilijk te verantwoorden ten opzichte van het herstel en onderhoud dat aan woningen in andere wijken besteed wordt. Verdient Vreewijk een ‘status aparte’ vanwege de bijzondere cultuurhistorische kwaliteiten van het tuindorp?

Vreewijk, Rotterdam

Vreewijk, Rotterdam

In 2016 bestaat Tuindorp Vreewijk honderd jaar. De stichting ‘100 jaar Vreewijk’ initieert het hele jaar evenementen in Vreewijk, waaronder het symposium ‘Toekomst voor tuindorpen’ in april 2016 dat Architectuur Instituut Rotterdam (AIR) organiseerde. Voor de Rotterdamse Open Monumentendagen gaf Teun op 10 en 11 september 2016 in Tuindorp Vreewijk de lezing ‘De Tuindorpparadox’, een bewerking van het gelijknamige opinieartikel (opent in AIR website).

Bekijk hieronder de slideshow bij de lezing. Vragen of suggesties? Neem contact op.

Toekomst voor Tuindorpen

Leave a comment
Architecture Institute Rotterdam / Projectleider / Symposium / Werk
Vreewijk, kaart 1966

Welke toekomst gaan de tuindorpen in Nederlandse steden tegemoet? De groene en ‘dorpse’ woonmilieus zijn geliefd maar de verouderde woningen moeten ook aangepast worden aan de huidige woonwensen.

Het symposium ‘Toekomst van tuindorpen’ bracht op 14 april 2016 kenners en betrokkenen van tuindorpen bij elkaar. Met 125 deelnemers door de dag heen, en met veel inhoudelijke inbreng van deskundigen en betrokkenen is vooral de toekomst van het Rotterdamse Vreewijk aan de orde geweest. Tegen het decor van een bloeiend en zonovergoten Vreewijk is een stapje gezet naar een gezamenlijke toekomst voor het tuindorp, aan de hand van lessen uit de geschiedenis en andere tuindorpen.

Symposium Toekomst voor tuinsteden

Symposium Toekomst voor tuinsteden

Teun bereidde inhoud en vorm van het symposium voor in opdracht van Architecture Institute Rotterdam (AIR), Stichting Vreewijk 100 jaar en woningcorporatie Havensteder. Enkele sprekers op het symposium: architect Joris Molenaar, architectuurhistorica Gerrie Andela, onderzoeker Radboud Engbersen en hoogleraar planologie en Len de Klerk, Vreewijk-kenner pur sang. Woningcorporaties uit tuindorpen in Eindhoven (Philipsdorp) en Amsterdam (Van der Pekbuurt) vertelden over de verbeteraanpak die zij kozen. Teun schreef naar aanleiding van het symposium het opinieartikel de Tuindorpparadox.

Op Open Monumentendag 2016 gaf Teun in Vreewijk een lezing over het onderwerp van vernieuwing van de kleine tuindorpwoningen, waar veel woningcorporaties (financieel) mee worstelen.

The Power of Hubs

Leave a comment
Co-organisator / H-team / Symposium / Werk
Power of Hubs_sessie_foto Lilian van Rooij

Op 28 januari 2016 vond in Vechtclub XL in Utrecht de meetup The Power of Hubs http://www.thepowerofhubs.nl/ plaats over herbestemmen en gebiedstransformatie. Drijvende krachten achter Nederlandse voorbeeldprojecten zoals Strijp-S, Volkskrantgebouw en Westergasfabriek en de nieuwe generatie locaties deelden hun kennis met partijen en gemeenten die betrokken zijn bij het creëren van nieuwe bestemmingen. Hoe kunnen we in de post-crisisfase, waarin nieuwbouw opnieuw aantrekkelijk wordt, lering trekken uit de afgelopen jaren waarin herbestemming centraal stond? Deelnemers gingen naar huis met concrete handvatten voor gebiedstransities in een snel veranderende wereld. Lees het verslag van de bijeenkomst (in pdf) op de site van de meet-up.

Dilemma’s bij transformatie gebieden

De middag werd georganiseerd door het DCR Network en het H-team, op initiatief van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed. De meet-up bracht herbestemmers uit heel Nederland bij elkaar: marktpartijen, overheden maar ook de ontwerp- en onderzoekswereld. Aan een ronde langs betrokkenen in de gemeenten Leeuwarden, Heerlen, Den Haag, Utrecht, Tilburg en Rotterdam had het H-team vijf dilemma’s overgehouden. Het H-team stelde overheden marktpartijen en initiatiefnemers van herbestemming de vraag welke knelpunten volgens hen herbestemming als gebiedsopgave tegenwerken:

#1 Hoe biedt je ruimte aan de initiatieven en stuur je als gemeente toch op lange termijn ontwikkelingen?

#2 Hoe kan je als overheid leegstaand m2 inzetten om gebieden te versterken zonder programma elders weg te trekken?

#3 Tijdelijk programma, zit daar ook toekomst in?

#4 Moet erfgoed voorrang krijgen bij herbestemming?

#5 Openbare ruimte en voorzieningen ontwikkelen met of zonder markt?

H-team voor herebstemming

Teun maakt als secretaris van het H-team werk van doorbreken fysieke en mentale grenzen in de bouwpraktijk. Het H-team is een team ervaringsdeskundigen dat dilemma’s op het gebied van herbestemming en leegstand agendeert en met betrokkenen in gesprek gaat. Niet het bestaan en het bezit van een gebouw vertegenwoordigen een waarde: het is vooral het gebruik dat de waarde geeft. Dat biedt kansen voor herbestemming.

Power of Hubs_plenair_foto Lilian van Rooij

Power of Hubs_plenair_foto Lilian van Rooij

Eo Wijers-prijsvraag: Energieneutrale Stedendriehoek

Leave a comment
Coördinator / Eo Wijers-stichting / Prijsvraag / Werk
Atelier Eo Wijers Stedendriehoek foto Erwin Zijlstra

Van augustus 2014 tot augustus 2016 was Teun coördinator van de Eo Wijers-prijsvraag. De prijsvraag, die driejaarlijks wordt uitgeschreven door de Eo Wijers-stichting, gaat over bovenregionale ruimtelijke vraagstukken. Ontwerpers worden uitgedaagd voor de prijsvraag in samenwerking met experts uit andere vakgebieden oplossingen voor ruimtelijke transitieprocessen te maken.

Naar een energieneutrale Stedendriehoek

Het thema van de 10e editie van de prijsvraag was ‘Stedelijke regio’s in transitie’ in de prijsvraagregio Stedendriehoek (Apeldoorn, Deventer, Zutphen). Een energieneutrale Stedendriehoek in 2030 vormde de inzet voor de prijsvraag. In totaal namen 24 teams deel aan de prijsvraag. Anne Seghers heeft in een magazine de stand van zaken opgemaakt, tot en met de vier Ateliers die geleid hebben tot de oprichting van een CleanTechLab. Het magazine bevat interviews met diverse betrokkenen en toont in woord en beeld de ambities van de vier teams voor een vervolg op hun prijsvraaginzending.

Van Droom naar daad

De film ‘Van droom naar daad’ volgt het prijsvraagproces vanaf de prijsuitreiking op 11 september 2015 tot februari 2016 als de vier teams met de beste inzendingen hun ideeën samen met belangrijke spelers in de Stedendriehoek hebben gedeeld in een reeks Ateliers. De Ateliers hebben op drie niveaus tot vervolg geleid: de ‘markt’, de ‘fabriek’ en het ‘laboratorium’. In de ‘Van droom naar daad’ staan deze drie begrippen centraal en vertelt Sebastiaan van ‘t Erve welke vervolgstappen de Stedendriehoek na de prijsvraag aan de slag gaat.

EO Wijers Stichting_Tussen Droom en Daad_2016 from Het Kader on Vimeo.

Limes: eenheid in verscheidenheid

Leave a comment
Projectleider / Symposium / Werk
Limes symposium, Centraal Museum Utrecht

Op initiatief van het College van Rijksadviseurs vond op 13 februari 2015 in het Centraal Museum Utrecht het symposium Limes, eenheid in verscheidenheid plaats. De term Limes (het Latijnse woord voor grens) wordt gebruikt om de voormalige grens van het Romeinse rijk aan te duiden.

De middag bood de kans aan diverse betrokkenen bij de Limes, waaronder de gedeputeerden van provincies Zuid-Holland, Utrecht en Gelderland, om samen na te denken over de actuele betekenis van de voormalige grens en mogelijkheden voor bovengrondse expressie van de Limes. Het doel van het symposium was om samen de basis te leggen voor een aangescherpte ambitie.

Om de huidige stand van zaken in beeld te brengen heeft het CRa aan ontwerper Catherine Visser van DaF Architecten gevraagd om een Quickscan Limes te maken. Catherine Visser doet een aantal aanbevelingen over hoe de Limes lokaal én op de schaal van Nederland versterkt zou kunnen worden. Als uitdaging voor de toekomst stelde zij voor om naar Brits voorbeeld een gezamenlijk interpretatiekader te ontwikkelen samen met de diverse partners.

Teun was als projectleider van het symposium verantwoordelijk voor het programma en de voorbereiding bij de betrokken overheden en belangenorganisaties. Het CRa richtte in maart 2015 een advies aan de Nederlandse Limes Samenwerking (NLS) mede gebaseerd op de uitkomsten van het symposium.

Aanbeiding van de Quickscan Limes directeur RCE Cees van 't Veen

Aanbeiding van de Quickscan Limes directeur RCE Cees van ‘t Veen

Speakers Corner

Leave a comment
Coördinator / Moderator / Nationaal Monumentencongres / Platform VOER / Werk
Speakers_corner_Monumentencongres_2014

Het Nationaal Monumentencongres biedt de gelegenheid om kennis op te doen over actuele ontwikkelingen in de erfgoedsector. In de Speakers Corner kregen zes ondernemers de ruimte om een bijzonder project, relevant onderzoek, innovatieve aanpak of samenwerkingen te pitchen.

Teun was als moderator van de Speakers Corner op het Nationaal Monumentencongres 2014 in Haarlem verantwoordelijk voor het leggen van dwarsverbanden tussen de onderwerpen van de diverse sprekers, waaronder herbestemmen, erfgoedzorg, ontwerp, nieuwe media en wetgeving. Aan de Speakers’Corner namen deel: Sascha Baggerman (ROP Nederland), Aagje Gosliga (Molentoekomst Hollandsche Molen), Tjeerd Haccou (Crowdbuilding), Marc Vos (Brinkhuis, Laren), Marcel Goossens (DST) & Thijs Evers (REAL Solutions), Frans de Kok (247 Dynamics/KVL Oisterwijk), Bert Boer (Muiderslot).

Op het Nationaal Monumentencongres 2014

Op het Nationaal Monumentencongres 2014

Atelier ZZ: het Friese veenweidegebied

Leave a comment
Architectuur Lokaal / Onderzoek / Werk
AtelierZZ_Fries veenweidegebied

Vanuit Atelier ZZ (omgedoopt tot MijnOmgevingsvisie.nl) hebben onderzoekers/ontwerpers Mike Emmerik, Stef Bogaerds, Marleen van Dongen en Teun van den Ende het Friese veenweidegebied aan een test onderworpen. In 2018 zal in dit gebied het ruimtelijk beleid aan de hand van de Omgevingswet gestalte krijgen. Net als in de rest van Nederland.

Vooruit kijkend naar de veranderingen die de wet met zich mee zal brengen, onderzocht Atelier ZZ de rol van het ontwerp. In het Friese veenweidegebied staat de totstandkoming van ruimtelijk beleid veraf van het RO-beleid op nationaal niveau. Sinds de ActieAgenda Architectuur en Ruimtelijk Ontwerp (AAARO, 2012) stelt het rijk zich in toenemende mate faciliterend in de richting van lokale overheden en andere partijen die ruimtelijk beleid maken en beïnvloeden.

Teun is co-auteur van het Rapport Ontwikkel/Ontwerpteam van Atelier ZZ. Cilly Jansen (Architectuur Lokaal) en Wouter Vanstiphout (Crimson Architectural Historians) begeleidden het onderzoek. Het eindrapport is november 2014 gepresenteerd op het congres Hitte in de Delta in Amsterdam. Daar ging ook de korte film ‘Dilemma’s in het veen’ in première. De bodemdaling in het Friese veenweidegebied is in de film door regisseur Victor Vroegeindewij in beeld gebracht op basis van het onderzoek van Atelier ZZ.

Dilemma’s in het Veen from Victor Vroegindeweij on Vimeo.

Aankomststad Rotterdam-Zuid

Leave a comment
Lezing / Moderator / Werk
Rechthuislaan_Rotterdam

Het begrip ‘aankomststad’ introduceerde Doug Saunders in 2011 met zijn invloedrijke boek Arrival city. Op de schaal van ons land is Rotterdam-Zuid een typische aankomststad. Het stadsdeel is het resultaat van de ontwikkeling van de havenindustrie en de woningbouwopgave die daaruit is voortgekomen met beroemde wijken als de Kiefhoek, Vreewijk en Pendrecht.

Rotterdam-Zuid is een product van grootschalige programma’s van volkshuisvesting van voor en na WOII. Het stadsdeel telt tegenwoordig 200.000 inwoners en is daarmee de zevende stad van Nederland. De bevolking is divers van achtergrond en is bovendien continu in verandering. Om de woningen te laten meegroeien met de woonwensen van de veranderende bevolking, is er een forse opgave op het grensvlak van architectuur en stedenbouw.

Teun programmeerde de dubbellezing ‘Aankomststad Rotterdam-Zuid’ in Verhalenhuis Belvedère in opdracht van Architecture Institute Rotterdam (AIR) en de stichting Rotterdamse Open Monumentendagen. Hoogleraar stadsgeschiedenis Paul van de Laar (Erasmus Universiteit Rotterdam) duidde de betekenis van het begrip migratie voor Rotterdam terwijl architect en stedenbouwkundige Endry van Velzen (De Nijl Architecten) zijn blik op de vernieuwing van de woonwijken van Rotterdam-Zuid gaf.

plattegrond Katendrecht 1933

plattegrond Katendrecht 1933